Kruisbes (1)

De eerste vier jaar van mijn leven woonde ik in Cuxhaven, in het noorden van Duitsland. ‘Hinten auf den Hof’ stond een flinke struik met groene kruisbessen. Ik was er gek op. Mijn grootmoeder verbood me om deze te eten, waarschijnlijk was ze bang dat ik buikpijn zou krijgen. Ze waarschuwde me als ik achter op de ommuurde binnentuin speelde, blijf van die bessen af, ik hou je in de gaten. Zo’n braaf meisje was ik dus dat ik geen bessen plukte, maar smachte er wel naar.

Ik keek naar die aantrekkelijke struik, maar durfde niets te plukken omdat ik de ogen van mijn strenge oma in mijn rug voelde. Veel later realiseerde ik me dat zij me nooit had kunnen zien, misschien net als ze helemaal uit het raam zou hangen. Het verlangen naar kruisbessen is altijd gebleven. Nu woon ik in een straat met een Natuurwinkel en zij hebben ze!

Wat ze ook kosten, ik koop ze en als ik het doosje leeg eet ben ik weer even dat kleine meisje op die mooie plek in het verleden.

Ik heb geen tuin, maar nu ik weet dat je ook kruisbessen in een pot op het dakterras kan kweken is dat mijn grootse wens: een kruisbessenplant.

Hier de achterkant van het huis waar ik destijds woonde, op de eerste verdieping. Bij de erker was de keuken.

Ik kreeg een paar weken geleden een afgedankte kruisbessenplant. Hij was al een paar maanden geleden uit de grond gehaald en lag op de composthoop. Toch zagen de blaadjes er nog goed uit.

Ik zette hem eerst een tijdje in een bak met water.

Daarna plantte ik hem in een pot en keek het een paar dagen aan. De blaadjes bleven nog steeds goed. 

Toen snoeide ik een flink stuk van de takken weg, hopende dat er eerst energie in het herstel van de wortels wordt gestoken.

Het eerste groene puntje verschijnt ... hij slaat aan. Wat een sterke plant, wat een doorzetter ... mooie metafoor voor mij, stel je voor dat hij volgend jaar vrucht gaat dragen! 

En wat gaat het dan worden, groen of rood? Hier het vervolg.

Kruisbessen van de Natuurwinkel

Heimat

Vandaag naar Cuxhaven in Duitsland voor de rouwdienst van mijn oudste broer Ronald. We gaan met z’n vijven: mijn moeder, mijn jongste broer en zijn vrouw, mijn jongste zus en ik.

Het is een flinke rit, een kleine 500 kilometer, maar het gaat allemaal voorspoedig. Ik was nog even benauwd voor controle bij de grens, mijn paspoort is verlopen, maar niks aan de hand.

Bij aankomst een ontroerende ontmoeting bij onze tante met alle familieleden.

Het rare bij dit soort bijeenkomsten is, dat de aanleiding verdrietig is, maar het ook een soort reünie is, met veel plezier en gezelligheid tussendoor. Sommige familieleden heb ik heel lang niet gezien.

De volgende morgen, vrijdag, is de rouwdienst in de kerk, met prachtige zang van het koor, waar mijn broer Ronald ook in zong.

Na de plechtigheid en het gezamenlijke maal gaan we nog even herinneringen ophalen:

Het gebouw waar we woonden, aan de Strichweg,  tot we naar Nederland vertrokken in 1962, het is geschilderd, maar verder weinig veranderd:

De erker aan de achterkant, op de eerste verdieping, hier was de woonkeuken. Er waren toen nog geen kunststof kozijnen, maar dubbele ramen van hout:

Ik was ongeveer vier jaar toen ik dit raam opende en er gewoon uitsprong. Ik vond het helemaal niet hoog, maar ik weet nog dat mijn lijf wel een pijnlijke klap kreeg toen ik op de grond terecht kwam. Ik liep het blok om en belde aan bij de voordeur. Mijn oma opende de deur en kreeg bijna een hartverzakking toen ze mij daar zag staan, terwijl ze niet beter wist dan dat ik in de keuken was.

Terwijl wij daar achter het gebouw staan, ‘hinten auf dem Hof’, loopt daar een vrouw, ze kijkt me peinzend aan en vraagt dan of ik Angelika ben. Een buurmeisje van toen, mijn hemel dat is 50 jaar geleden! 

Blijkbaar ben ik weinig veranderd, zelfs toen al een onderkin (links ik, rechts mijn zusje).

Mijn geboorteplaats Cuxhaven is een erg mooie plaats. We gaan de dijk over en zien de Kugelbake, een van de oudse bakens langs de Elbe. Op dit punt gaat de Elbe over in open zee.

De luchten zijn prachtig en we zien deze drie dagen tientallen regenbogen.

Kugelbake

Alte Liebe

Ronald werkte bij het loodswezen, daarom zal hij een zeemansgraf krijgen.

Omdat daar geen familie bij mag, besloten we zelf bloemen voor hem in zee te gooien. Zaterdag, in de morgen verzamelen we allemaal bij de ‘Alte Liebe’.

Mijn zussen hadden bij een bloemist de bloemen gehaald. Daar was nog hilariteit: ‘Kunt u de kopjes van de stelen halen, want we gooien ze toch gelijk weg’. Na uitleg maakte hij een mooi doosje voor ons.

Het waaide flink, het tij was goed, en terwijl we de bloemen in zee gooiden - letterlijk en figuurlijk een kippevelmoment - doken de meeuwen ernaar. Teleurgesteld lieten ze van een hoogte de oneetbare bloemen weer vallen, wat wel een mooi gezicht was.

Na afscheid van ieder genomen te hebben, moeten die Holländer weer de terugweg aanvaarden. We spreken samen de hoop uit dat een volgend treffen niet zo’n verdrietige aanleiding zal hebben.

Jeugd

Wij woonden in de jaren 60 aan de rand van Vlaardingen vlakbij een weggetje met boerderijen. Bij de eerste boerderij kon je mij vaak vinden. Ik vond het leuk om te kijken als de koeien gemolken werden en ik was dol op de boerin en haar drie zoons. Voor de boer was ik een beetje bang. Helemaal geweldig vond ik het als ik opgedroogde koeiepoep uit de koeiestaarten mocht borstelen.

Ik was een dromerig kind en vond het heerlijk om op een lome zomerdag in mijn eentje in het weiland te gaan zitten, leunend tegen een liggende koe en dan te gaan zingen.

Als mijn Nederlandse repertoire op was ging ik verder met de Duitse liedjes die mijn moeder soms voor me zong, zoals:

Hänschen klein, ging allein
In die weite Welt hinein .....

en

Aber Heidschi Bumbeidschi bumbum .....

En geloof het of niet, er kwamen meer en meer koeien naar me toe gesjokt en ze gingen allemaal om me heen liggen. Ik was er van overtuigd dat ik ze met mijn liedjes een plezier deed. Er bestaat geen foto van, maar ik zie het als een plaatje nog haarscherp voor me.

Soms denk ik wel eens: had ik niet beter een boer kunnen trouwen i.p.v. een architect?
Maar ja, Boer zoekt vrouw bestond nog niet.

Vader

Duitsland, Cuxhaven 1956

Op deze foto zie je mijn moeder (21) met ... eh ... mijn verwekker. Wat straalt ze van verliefdheid! Ze waren naar een carnavalsfeestje. Zij was al getrouwd en had een zoontje van een jaar. Dat huwelijk liep op de klippen. Deze man, F. (33 jaar), was ook getrouwd en had kinderen. Het is een wonder dat ik nog foto’s heb waar hij op staat. Want mijn oma heeft alle foto’s waar deze man op stond verscheurd. Zodoende zijn er ook geen babyfoto’s van mij.
Het schijnt dat hij mijn moeder regelmatig beloofd heeft te scheiden, maar dat gebeurde niet, een bekend verhaal.

Mijn moeder woonde inmiddels na haar scheiding met haar eerste kind weer bij haar moeder. Zij raakte in verwachting van mij. Na mijn geboorte begon de strijd om geld, hij weigerde eerst mij als zijn kind te erkennen, maar uiteindelijk heeft hij dat wel gedaan, hoewel hij nooit aan zijn betalingsverplichtingen heeft voldaan. Na mijn eerste verjaardag was mijn moeder alweer in verwachting van mijn zusje. F. heeft haar nooit erkend. Het werd hem te heet onder de voeten en hij ging terug naar zijn vrouw. Mijn zusje en ik hebben nooit meer iets van hem gehoord.

Mijn moeder had het zwaar, met drie kleine kinderen inwonen bij een zeer dominante moeder. Zij besloot een contactadvertentie te zetten in een of ander Duits krantje en dat krantje kwam toevallig bij een man in Nederland terecht.

Deze man, H. een alleenstaande man, met een zoon van 12 jaar, en mijn moeder gingen corresponderen en uiteindelijk trouwden ze. Hij was 16 jaar ouder dan zij. Zo kwam ik in 1962 met mijn zusje in Nederland terecht. Mijn broer bleef bij mijn oma in Duitsland.

Ik weet nog hoe blij ik was dat ik een vader kreeg. Hij werd voor mij ook echt mijn vader. Het leven leek rooskleuriger, van een zeer streng Duits huishouden naar een makkelijkere losse levenstijl in Nederland. Voor mijn moeder was het helemaal niet makkelijk, de zoon van mijn vader, mijn stiefbroer, zag zijn heerlijke leventje instorten door de komst van dat Duitse mens met twee dochters en maakte haar het leven zuur. Ook de familie van mijn vader moest weinig hebben van die ‘moffin’.

Er kwamen nog twee kinderen, een jongen en een meisje. We waren een rommelig gezin met stief- halve- en echte broers/zusjes. Hoewel mijn ouders van elkaar hielden was het geen gemakkelijk huwelijk, vooral door veel drankgebruik waren er altijd wel toestanden. Er was altijd geldgebrek. Ook vochten ze soms met elkaar. Ik heb als klein meisje dingen gezien die een kind niet hoort te zien. Uiteindelijk kon mijn echte zusje het niet meer aan, ging terug naar Duitsland om verder opgevoed te worden door mijn oma. Ik heb dus een Duitse broer en zus en een Nederlandse broer en zus. Mijn stiefbroer heeft later het contact verbroken. Maar dat zal vele jaren later weer hersteld worden.

Ik hield me wel staande, ook omdat ik dol op mijn vader was. Hij was een CPN-er, een Rooie Rakker werd hij genoemd. Hij hield van hout en timmeren was zijn lust en leven. Toen wij verhuisden naar een nieuwbouwflat, heeft hij alle kamers van boven tot onder voorzien van houten schroten, lijsten en schulpranden, dat ging door tot er geen muur of plafond nog leeg was. Het leek alsof we in een blokhut woonden.

Pa *03-02-1919 - ✝ 09-12-1986

Mijn vader was gek op de natuur, hij hield van de polder, wist veel over vogels. Hij ging eerst met mijn stiefbroer, later met mijn jongste broer vaak de polder in. Ik wilde dat ook graag, maar dat vond hij niks voor een ‘meidje’. Toch mocht ik een keertje mee, wat was ik gelukkig, met mijn vader struinen door het gras. De liefde voor de polder en het open landschap heb ik van hem.

Jammer dat hij zo jong overleed, op 67 jarige leeftijd.

Kortom mijn jeugd was er een van Himmelhoch jauchzend, zu Tode betrübt, ik was 16 toen ik het ouderlijk huis verliet.