Ma

* Bremen, 13 juni 1935  -  † Maassluis, 13 februari 2015

Heimat

Vandaag naar Cuxhaven in Duitsland voor de rouwdienst van mijn oudste broer Ronald. We gaan met z’n vijven: mijn moeder, mijn jongste broer en zijn vrouw, mijn jongste zus en ik.

Het is een flinke rit, een kleine 500 kilometer, maar het gaat allemaal voorspoedig. Ik was nog even benauwd voor controle bij de grens, mijn paspoort is verlopen, maar niks aan de hand.

Bij aankomst een ontroerende ontmoeting bij onze tante met alle familieleden.

Het rare bij dit soort bijeenkomsten is, dat de aanleiding verdrietig is, maar het ook een soort reünie is, met veel plezier en gezelligheid tussendoor. Sommige familieleden heb ik heel lang niet gezien.

De volgende morgen, vrijdag, is de rouwdienst in de kerk, met prachtige zang van het koor, waar mijn broer Ronald ook in zong.

Na de plechtigheid en het gezamenlijke maal gaan we nog even herinneringen ophalen:

Het gebouw waar we woonden, aan de Strichweg,  tot we naar Nederland vertrokken in 1962, het is geschilderd, maar verder weinig veranderd:

De erker aan de achterkant, op de eerste verdieping, hier was de woonkeuken. Er waren toen nog geen kunststof kozijnen, maar dubbele ramen van hout:

Ik was ongeveer vier jaar toen ik dit raam opende en er gewoon uitsprong. Ik vond het helemaal niet hoog, maar ik weet nog dat mijn lijf wel een pijnlijke klap kreeg toen ik op de grond terecht kwam. Ik liep het blok om en belde aan bij de voordeur. Mijn oma opende de deur en kreeg bijna een hartverzakking toen ze mij daar zag staan, terwijl ze niet beter wist dan dat ik in de keuken was.

Terwijl wij daar achter het gebouw staan, ‘hinten auf dem Hof’, loopt daar een vrouw, ze kijkt me peinzend aan en vraagt dan of ik Angelika ben. Een buurmeisje van toen, mijn hemel dat is 50 jaar geleden! 

Blijkbaar ben ik weinig veranderd, zelfs toen al een onderkin (links ik, rechts mijn zusje).

Mijn geboorteplaats Cuxhaven is een erg mooie plaats. We gaan de dijk over en zien de Kugelbake, een van de oudse bakens langs de Elbe. Op dit punt gaat de Elbe over in open zee.

De luchten zijn prachtig en we zien deze drie dagen tientallen regenbogen.

Kugelbake

Alte Liebe

Ronald werkte bij het loodswezen, daarom zal hij een zeemansgraf krijgen.

Omdat daar geen familie bij mag, besloten we zelf bloemen voor hem in zee te gooien. Zaterdag, in de morgen verzamelen we allemaal bij de ‘Alte Liebe’.

Mijn zussen hadden bij een bloemist de bloemen gehaald. Daar was nog hilariteit: ‘Kunt u de kopjes van de stelen halen, want we gooien ze toch gelijk weg’. Na uitleg maakte hij een mooi doosje voor ons.

Het waaide flink, het tij was goed, en terwijl we de bloemen in zee gooiden - letterlijk en figuurlijk een kippevelmoment - doken de meeuwen ernaar. Teleurgesteld lieten ze van een hoogte de oneetbare bloemen weer vallen, wat wel een mooi gezicht was.

Na afscheid van ieder genomen te hebben, moeten die Holländer weer de terugweg aanvaarden. We spreken samen de hoop uit dat een volgend treffen niet zo’n verdrietige aanleiding zal hebben.

Ronald

* 1 oktober 1954         † 29 september 2011

Ronald en ik bij de bruiloft van een tante, 1961

Mijn broer is vandaag gestorven,

15 september was hij nog bij mij op bezoek, op

20 september was ik bij hem in Duitsland, dat was een bijzondere dag.

We hebben afscheid kunnen nemen.

Het is goed zo, het lijden is voorbij.

Mijn grote broer ...

Kan je dat zo lukraak zeggen op je weblog? Ik kan hier ook altijd al m’n mooie en vrolijke dingen kwijt, een weblog is toch een soort dagboek, het opschrijven heeft iets troostends, dus ja, ik maak dit wereldkundig.

Mijn oudste broer, die in Noord Duitsland woont, ernstig ziek, heeft toch nog de lange reis hierheen ondernomen, vooral voor onze moeder. Zijn vrouw reed, hij mag dat niet meer. In juni van dit jaar waren ze ook hier, op onze moeders verjaardag. In die korte tijd is hij snel achteruit gegaan.

Toen hij hier aankwam schrok ik wel, mijn broer, die grote, stevige, blonde germaan is nog maar een schaduw van zichzelf. Steunend op een rollator liep hij naar onze voordeur. Met veel moeite hees hij zich de steile trap op. Ons huis is ouder dan 100 jaar, dus kan je je misschien iets bij het soort trap voorstellen.

Boven gekomen moest hij direct gaan liggen. Ik had allerlei lekkers gemaakt, hij genoot van zelfgebakken brood met bramenjam, de laatste rijpe aardbeien zo van de plant geplukt, een versterkend kippesoepje, maar het blijven muizenhapjes die hij neemt.

We doen vrolijk, op zijn begrafenis kunnen we nog genoeg janken, nu maar niet, want wat heeft hij daaraan? Er worden zelfs grapjes gemaakt. Dat komt vaker voor in onze familie ... hoe erger de situatie ... hoe cynischer we worden, een beetje een familiekwaal. Hij is weer gaan roken ... dat maakt toch niks meer uit, ik heb al kanker.

Hij probeert overeind te komen om naar het dakterras te gaan om een van z’n stinksigaartjes te gaan roken, maar de zon is net even weg, op deze verder toch mooie dag, hij heeft het koud. Ik zeg: rook dat ding nou maar gewoon hier in de kamer. En ik voeg toe: maar je bent wel de enige die dat mag hee, in mijn huis roken!

Wij zijn maar kort samen opgegroeid. Zoals ik hier al eens over ons ingewikkelde gezinsverband vertelde, we hebben een aparte familie. Hij in Duitsland, ik in Nederland, we zagen elkaar hooguit één keer per jaar. Telefoontjes met verjaardagen. Toch is er een band.

Hij haalt de rozenkwarts uit zijn zak die ik hem in juni heb gegeven, waarbij ik zei: als je je rot voelt of pijn hebt, houdt dit steentje dan vast en ik ben bij je, kwatsch natuurlijk, maar hij zegt dat het hem wel steun geeft. Mooi toch?

Als ze weer vertrokken zijn kan ik me eindelijk laten gaan.

Vier weken nog, of vier maanden, dat weet niemand.

Wat doe je dan, ik zet een CDtje op en luister naar

Jack Jones, If I could:

I’d give him more if I could

You know that I would now

If only I could